Contenido
- Podróż w przeszłość w Cau d’en Borràs
- Gdzie znajduje się Cau d’en Borràs? Położenie i cechy przyrodnicze
- Kto odkrył to stanowisko archeologiczne? Historia Vicente Borràsa
- Tak wygląda osłona skalna z przepaścią: prehistoryczna kryjówka w Oropesa del Mar
- Życie setki tysięcy lat temu: szczątki zwierząt i ludzi
- Praca archeologów: co znaleziono i jak to zbadano
- Ciekawostki z Cau d’en Borràs: zaskakujące znaleziska
- Znaczenie Cau d’en Borràs w prehistorycznej historii Hiszpanii
- Jak zwiedzić Oropesa del Mar i odkryć jego niesamowite dziedzictwo?
- Źródła i podziękowania
Podróż w przeszłość w Cau d’en Borràs
Kiedy myślimy oOropesa del Marie, prawdopodobnie przychodzą nam na myśl jego plaże, średniowieczny zamek lub tętniąca życiem promenada nadmorska.
Jednak ukryty wśród pobliskich gór znajduje się znacznie starsze i fascynujące miejsce: Cau d’en Borràs, stanowisko prehistoryczne, które przenosi nas setki tysięcy lat wstecz, do czasów, gdy te tereny zamieszkiwali pierwsi ludzie i liczne dzikie zwierzęta.
Cau d’en Borràs to nie tylko jaskinia; to prawdziwe świadectwo odległej przeszłości.
To właśnie tutaj archeolodzy i paleontolodzy odkryli unikalne szczątki, które opowiadają historię pierwszych osad ludzkich w śródziemnomorskiej części Półwyspu Iberyjskiego.
Dzięki wysiłkom badaczy, takich jak Eudald Carbonell, Jordi Estévez i Francesc Gusi, a także dzięki pierwotnemu odkryciu dokonanemu przez Vicente Borràsa, możemy dziś dowiedzieć się, jak wyglądało życie w środkowym plejstocenie.
Ten artykuł pozwoli Ci odkryć wszystkie sekrety Cau d’en Borràs: jego położenie, niesamowitą faunę skamieniałości, kamienne narzędzia wykonane przez naszych przodków oraz fascynujący proces wykopalisk i badań.
Przygotuj się na podróż do przeszłości tak odległej, że trudno ją sobie wyobrazić!
Główne źródło: cuevascastellon.uji.es
Gdzie znajduje się Cau d’en Borràs? Położenie i cechy przyrodnicze
Jaskinia Cau d’en Borràs znajduje się w miejscu wyjątkowym zarówno pod względem przyrodniczym, jak i strategicznym.
Położona na wschodnim zboczu pasma Sierra Litoral del Señor lub Sierra de Orpesa, ta jaskinia otwiera się na wysokości około 140 metrów nad poziomem morza, dokładnie na styku gór i nadmorskich równin Plana Alta, w prowincji Castellón.
Pod względem administracyjnym należy do gminy Oropesa del Mar – miejscowości znanej obecnie z turystyki plażowej, ale która w dawnych czasach stanowiła idealne schronienie dla zwierząt i prymitywnych ludzi.
Jego dokładna lokalizacja odpowiada współrzędnym 40°05'10" E / 0°48'22" N, w obrębie arkusza 616 Villafamés mapy w skali 1:50 000 Instytutu Geograficznego i Katastralnego.
Z geologicznego punktu widzenia Cau d’en Borràs znajduje się na terenach z okresu przedkredowego, a konkretnie na formacjach wapiennych i margowych z aptu Gargarensis.
Region ten jest silnie krasowy, co oznacza, że teren został ukształtowany przez rozpuszczanie skał, tworząc wnęki, szczeliny i przepaście, takie jak ta, z której pochodzi złoże.
Ta struktura, w połączeniu z siecią uskoków, sprawia, że obszar ten jest bardzo podatny na działanie wody.
Kluczową cechą tego środowiska jest naturalna ochrona przed silnymi wiatrami i gwałtownymi zmianami klimatycznymi, co w przeszłości zapewniało stosunkowo stabilne warunki.
Ponadto w pobliżu jaskini nadal istnieje niewielkie aktywne źródło, znane jako Fuente del Señor, a także wąwóz o tej samej nazwie – elementy, które zapewniały dostęp do wody w najsuchszych okresach.
Wszystko to sprawia, że Cau d’en Borràs jest prawdziwym naturalnym punktem widokowym na wybrzeże Morza Śródziemnego oraz cichym świadkiem tego, jak wyglądało życie w plejstocenie, na długo przed tym, zanimOropesa del Marstało się znaną nam dzisiaj destynacją turystyczną.
Kto odkrył to stanowisko archeologiczne? Historia Vicente Borràsa
Za każdym wielkim odkryciem archeologicznym kryje się zazwyczaj historia pełna ciekawości, pasji i przypadku.
W przypadku Cau d’en Borràs bohaterem tej opowieści jest Vicente Borràs, mieszkaniec Oropesa del Mar, który lubił wyruszać na wyprawy w teren w poszukiwaniu pozostałości archeologicznych.
Podczas jednej ze swoich niezliczonych wycieczek po nadmorskich wzgórzach swojej rodzinnej miejscowości Vicente Borràs natknął się na niepozorną, ale obiecującą jaskinię. Kierując się instynktem i zainteresowaniem historią, postanowił ją zbadać.
W jej wnętrzu znalazł różne fragmenty pozostałości kamiennych narzędzi oraz skamieniałe kości, które szybko przykuły jego uwagę.
Świadomy potencjalnej wartości swojego znaleziska, Vicente bezzwłocznie skontaktował się z Prowincjonalną Służbą Archeologiczną w Castellón.
Nie tylko zgłosił odkrycie, ale także przekazał na przechowanie część znalezionych szczątków, wykazując się wyraźnym szacunkiem dla dziedzictwa kulturowego oraz wzorową postawą, która umożliwiła właściwe rozpoczęcie procesu badawczego.
Prowincjonalny archeolog, Francesc Gusi, udał się na miejsce i potwierdził ogromne znaczenie stanowiska archeologicznego.
To skłoniło do zorganizowania w 1979 roku wstępnej kampanii wykopaliskowej z udziałem wybitnych specjalistów, takich jak Eudald Carbonell i Jordi Estévez, a także Instytutu Ekologii Kwarternu CSIC w Barcelonie.
Dzięki wytrwałości Vicente Borràsa i jego zamiłowaniu do archeologii Cau d’en Borràs jest dziś uznawane za kluczowe miejsce dla zrozumienia prehistorii hiszpańskiego wybrzeża Morza Śródziemnego.
Niewielki gest osobistej eksploracji przerodził się w ogromny wkład w zbiorową wiedzę.
Wejście do Cau d’en Borràs. Obok schodów nadal można dostrzec ostatnie pozostałości ziemi, która zgromadziła się na zewnątrz i pochodzi z jaskini.
Tak wygląda osłona skalna z przepaścią: prehistoryczna kryjówka w Oropesa del Mar
Cau d’en Borràs nie jest tradycyjną jaskinią o dużych rozmiarach, otwartą na krajobraz, lecz raczej połączeniem osłony skalnej i przepaści-szczeliny, co stanowi typowe cechy krasowego terenu, na którym się znajduje.
Wejście do Cau d’en Borràs jest wąskie i ma kształt czworokąta, o szerokości około 1,80 metra i wysokości 1,30 metra.
Przez niewielki korytarz o długości około 5,5 metra dochodzi się do pionowej szczeliny, czyli głębokiej pękliny wchodzącej w głąb skały.
Ta szczelina nie jest zwykłym przejściem; to prawdziwa naturalna studnia, która w momencie wykopalisk osiągała głębokość co najmniej 8 metrów.
Górny otwór przepaści zwęża się w miarę schodzenia w dół, choć później ponownie się rozszerza, tworząc wyjątkową podziemną przestrzeń, stanowiącą wyzwanie dla odkrywców i archeologów.
Szczelina ta łączyła się z zewnątrz poprzez wąski pionowy komin, obecnie niemal całkowicie zablokowany przez naturalne gruzowisko.
Kanał ten był prawdopodobnie drogą, którą przez tysiące lat przedostawały się osady, zwierzęta, a czasami także ludzie.
Atmosfera wewnątrz jaskini była wyjątkowa: nagromadzenie osadów stworzyło złożoną stratygrafię składającą się z aż 14 różnych poziomów, utworzonych przez warstwy gliny, żwiru i brekcji kościanej (skał zmieszanych ze szczątkami kopalnymi).
To ułożenie warstw odzwierciedla tysiące lat historii naturalnej, w której różne zjawiska klimatyczne i ekologiczne pozostawiały swój ślad.
Ponadto znaleziono ślady połamanych stalagmitów i konkrecji wapiennych, które wskazują na aktywne i wilgotne środowisko podziemne w niektórych okresach, bardzo odmienne od bardziej suchego klimatu charakteryzującego ten region obecnie.
Podsumowując, Cau d’en Borràs stanowiło idealne schronienie: ukryte, chronione, trudno dostępne dla dużych drapieżników lub wrogów, a także strategicznie położone w pobliżu źródeł wody i z niezakłóconym widokiem na wybrzeże.
Warunki te wyjaśniają, dlaczego miejsce to było od czasu do czasu wybierane zarówno przez dzikie zwierzęta, jak i przez pierwsze grupy ludzi przemierzające ten region.
Ilustracja 1 – Przekrój pionowy przepaści-szczeliny wraz z odpowiadającym mu przekrojem stratygraficznym
Życie setki tysięcy lat temu: szczątki zwierząt i ludzi
Eksploracja jaskini Cau d’en Borràs to jak otwarcie okna na zaginiony świat, w którym życie wyglądało zupełnie inaczej niż obecnie.
Dzięki odkryciom archeologów i paleontologów wiemy, że około 400 000 lat temu jaskinia ta była świadkiem współistnienia dzikich zwierząt i prymitywnych ludzi.
Szczątki kopalne odnalezione w różnych warstwach stanowiska archeologicznego zachwycają zarówno ilością, jak i różnorodnością.
Wśród najbardziej charakterystycznych zwierząt znajdują się duże drapieżniki, takie jak ryś, pantera, mały psowaty oraz niedźwiedziowaty, który prawdopodobnie należał do rodzaju Plionarctos.
Znaleziono również kości małych ssaków, takich jak krety, myszy (Apodemus sp. i Microtus sp.), króliki oraz liczne gatunki ptaków, co sugeruje, że jaskinia była miejscem przyciągającym lokalną faunę.
Jednak jednym z najbardziej zaskakujących odkryć było zidentyfikowanie szczątków bardzo wyjątkowego zwierzęcia: Hemitragus bonali, wymarłego gatunku dzikiej kozy.
Jest to pierwsze odkrycie tego gatunku na Półwyspie Iberyjskim. Hemitragus bonali zamieszkiwał górzyste obszary o klimacie umiarkowanym, a jego obecność pomaga datować najgłębsze warstwy stanowiska na środkowy plejstocen.
Jeśli chodzi o obecność człowieka, ślady są równie wymowne.
Znaleziono kamienne narzędzia – rdzenie, odłupki, uderzaki – należące do kultury archaicznej, prawdopodobnie powiązanej z pierwszymi Homo heidelbergensis lub europejskimi arkantropinami.
Przedmioty te zostały wykonane w bardzo prymitywny sposób z otoczaków zebranych z pobliskich plaż lub z lokalnych kamieni.
Nie zaobserwowano zaawansowanych technik obróbki wtórnej, co wskazuje, że były to narzędzia przeznaczone do bezpośredniego użytku, takiego jak krojenie mięsa lub obróbka materiałów.
Rodzaj osadnictwa ludzkiego, jaki ujawnia stanowisko Cau d’en Borràs, nie był długotrwały ani stały. Wąskie wejście do jaskini i jej ograniczone warunki sugerują sporadyczne wizyty: małe grupy, które być może podczas wypraw łowieckich korzystały z osłony jaskini, aby na krótko się schronić, odpocząć lub oprawić upolowaną zwierzynę.
Podsumowując, Cau d’en Borràs to miejsce, które pozwala wyobrazić sobie surowe i dzikie życie, gdzie każdy dzień był walką o przetrwanie w wciąż dziewiczym środowisku naturalnym.
Częściowy widok z górnej części jaskini-szczeliny na jej pionowy przebieg.
Praca archeologów: co znaleziono i jak to zbadano
Po wstępnym odkryciu dokonanym przez Vicente Borràsa, Prowincjonalna Służba Archeologiczna zorganizowała w 1979 roku pierwszą kampanię wykopaliskową.
Wzięli w niej udział wybitni eksperci, tacy jak Eudald Carbonell, Jordi Estévez i Francesc Gusi, przy wsparciu doradczym Instytutu Ekologii Kwarternu CSIC w Barcelonie.
Prace w Cau d’en Borràs stanowiły prawdziwe wyzwanie. Archeolodzy rozpoczęli od sporządzenia szczegółowego planu jaskini, mierząc każdy odcinek i opracowując precyzyjny przekrój stratygraficzny.
Zidentyfikowano 14 różnych poziomów osadów, na przemian składających się z gliny, żwiru i brekcji kostnej.
Każda warstwa zawierała cenne ślady:
- Szczątki skamieniałości fauny, takie jak kości drapieżników, roślinożerców i ptaków.
- Kamienne narzędzia, takie jak rdzenie, uderzaki i odłupki.
- Konkrecje wapienne i fragmenty stalagmitów, które dostarczyły wskazówek dotyczących dawnych warunków klimatycznych.
Istotną częścią prac było skrupulatne przesiewanie ziemi zgromadzonej zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz jaskini.
Dzięki temu procesowi odzyskano liczne mikrofosylia i znaleziska archeologiczne, które w przypadku konwencjonalnych wykopalisk pozostałyby niezauważone.
Ponadto szczątki zostały przekazane do specjalistycznych badań:
- Skamieniałości zwierzęce zbadano w Laboratorium Kwarternym CSIC.
- Materiały kamienne zostały sklasyfikowane i zakonserwowane w Prowincjonalnej Służbie Archeologicznej, a niektóre z nich zostały wystawione w Muzeum Prowincjonalnym w Castellón.
Ciekawostką jest fakt, że część zespołu uczestniczącego w wykopaliskach składała się zarówno z profesjonalnych archeologów, jak i entuzjastycznych wolontariuszy, co pokazuje, że pasja do prehistorii może zmobilizować całą społeczność.
Dzięki tym wysiłkom znamy dziś dogłębnie nie tylko pozostałości materialne, ale także kontekst ekologiczny, klimatyczny i kulturowy prehistorycznych mieszkańców Oropesa del Mar.
Częściowy widok warstw 4 i 5 (2,70/4,30 m).
Tymczasowe dno wykopu z poziomami od 8 do 14 (5,30/8 m).
Zdjęcie 2 – Jednostronny narzędzia typu „chopper”; 1. Rdzeń z pojedynczym wycięciem; 2. Uderzacz z odłamaną końcówką dystalną; 3. Jednostronny narzędzia typu „chopper”; 4. Odłamek z części korowej; 5. Uderzacz z śladami uderzeń wynikającymi z użytkowania
Ilustracja 3 – A) Prawa dystalna piszczel kozy (Capra). B) Prawa dystalna piszczel Hemitragus. Widok od strony przedniej. C) Prawa piszczel kozy (Capra). D) Prawa piszczel Hemitragus. Widok od strony dystalnej powierzchni stawowej.
Ciekawostki z Cau d’en Borràs: zaskakujące znaleziska
Cau d’en Borràs jest ważne nie tylko ze względu na swój wiek, ale także z powodu kilku wyjątkowych znalezisk, które przyciągnęły uwagę badaczy.
Oto niektóre z najbardziej fascynujących znalezisk, które odkryto na tym stanowisku archeologicznym:
Kamienne narzędzia wykonane z otoczaków
Ludzie, którzy przebywali w Cau d’en Borràs, nie używali byle jakiego kamienia.
Wiele znalezionych narzędzi zostało wykonanych z kamieni rzecznych zebranych na pobliskich plażach. Kamienie te były następnie obrabiane w prosty, ale skuteczny sposób, aby stworzyć narzędzia tnące, takie jak choppers — prymitywne siekiery z jednym ostrzem.
Fakt ten świadczy o inteligentnym dostosowaniu się do otoczenia: pierwsi osadnicy wykorzystywali w codziennym życiu najłatwiej dostępne zasoby naturalne.
Brak śladów ognia ani osiadłego życia
W przeciwieństwie do innych stanowisk archeologicznych, takich jak L’Aragó czy Lunnel Viel we Francji, w Cau d’en Borràs nie znaleziono śladów ognisk ani budowli mieszkalnych.
Potwierdza to, że miejsce to służyło raczej do sporadycznego przebywania niż jako stałe miejsce zamieszkania, co czyniło je idealnym rozwiązaniem dla przemieszczających się myśliwych lub grup zbieraczy.
Szczątki zwierzęcia „nieznanego” na Półwyspie Iberyjskim
Jednym z największych znalezisk jest bez wątpienia obecność szczątków Hemitragus bonali, wymarłego gatunku kozy górskiej, którego istnienie nigdy wcześniej nie zostało udokumentowane w Hiszpanii.
Do tej pory gatunek ten znany był wyłącznie na terenach Francji. To sprawia, że Cau d’en Borràs staje się kluczowym punktem dla zrozumienia ekspansji gatunków w środkowym plejstocenie.
Ślady sporadycznej aktywności człowieka
Obecność narzędzi kamiennych obok szczątków zwierząt sugeruje, że niewielkie grupy ludzi wykorzystywały tę jaskinię jako tymczasowe schronienie. Nie mieszkali tam na stałe: wydaje się, że przybywali, przetwarzali upolowaną zwierzynę, a następnie ruszali dalej.
W rzeczywistości na jednej z najgłębszych warstw znaleziono kompletny kręgosłup zwierzęcia, prawdopodobnie wrzucony tam po rozczłonkowaniu przy wejściu do jaskini.
Każdy z tych szczegółów sprawia, że Cau d’en Borràs staje się prawdziwą kapsułą czasu, kluczowym elementem pozwalającym odtworzyć życie naszych przodków na wybrzeżu Morza Śródziemnego.
Znaczenie Cau d’en Borràs w prehistorycznej historii Hiszpanii
Cau d’en Borràs zajmuje szczególne miejsce na mapie archeologicznej Półwyspu Iberyjskiego.
Chociaż jest mniej znane niż wielkie stanowiska archeologiczne, takie jak Atapuerca (Burgos) czy Cueva Victoria (Murcia), jego wartość naukowa jest niepodważalna.
Po pierwsze, jest to jedno z nielicznych bezpośrednich świadectw obecności człowieka na wybrzeżu Morza Śródziemnego w środkowym plejstocenie.
Podczas gdy większość dużych stanowisk archeologicznych znajduje się w głębi półwyspu lub jest związana ze stałymi osadami, Cau d’en Borràs dokumentuje bardziej sporadyczny tryb życia, prawdopodobnie powiązany z grupami łowców-zbieraczy, którzy eksplorowali nadmorskie pasma górskie.
Jego położenie geograficzne – na wzniesieniu, w bezpiecznym miejscu, z widokiem na morze i w pobliżu źródeł wody – idealnie wpisuje się w modele osadnictwa stosowane przez ówczesnych ludzi.
Co sprawia, że Cau d’en Borràs jest wyjątkowe?
- Wyjątkowa fauna: Obecność Hemitragus bonali sprawia, że miejsce to stanowi punkt odniesienia dla badań nad rozprzestrzenianiem się gatunków w plejstocenie.
- Archaiczna kultura kamienna: Odnalezione narzędzia świadczą o bardzo prymitywnych technikach obróbki kamienia, charakterystycznych dla najwcześniejszych kultur ludzkich z paleolitu dolnego.
- Powiązania europejskie: wykopalisko to wykazuje podobieństwa do francuskich stanowisk, takich jak Lunnel Viel i L’Aragó, co sugeruje istnienie ciągłości kulturowej wzdłuż zachodniego łuku śródziemnomorskiego.
Brakujące ogniwo między południem a północnym wschodem Półwyspu Iberyjskiego
Archeolodzy wskazali, że stanowisko Cau d’en Borràs położone jest strategicznie pomiędzy dużymi skupiskami prehistorycznych znalezisk na południu (takimi jak El Aculadero w Kadyksie) i na północnym wschodzie (takimi jak Cau del Duc de Ullà w Gironie).
Badania tego stanowiska pomagają uzupełnić mapę szlaków migracyjnych i osadnictwa ludzkiego w tak odległych czasach.
Jak zwiedzić Oropesa del Mar i odkryć jego niesamowite dziedzictwo?
Wizyta w Oropesa del Mar to znacznie więcej niż tylko cieszenie się słońcem i plażą. Ten zakątek prowincji Castellón skrywa prawdziwe historyczne perełki, takie jak Cau d’en Borràs, które doskonale uzupełniają każdą wycieczkę kulturalną lub przyrodniczą.
Chociaż Cau d’en Borràs nie jest obecnie stanowiskiem archeologicznym dostępnym dla masowej turystyki (ze względu na swoje położenie i status obszaru chronionego), sama świadomość jego istnienia nadaje wizycie w Oropesa szczególną wartość.
Możesz zbliżyć się do jego naturalnego otoczenia, korzystając ze szlaków turystycznych biegnących przez pasmo Sierra de Oropesa i wąwóz Barranco del Señor.
Ze szczytów tych pasm rozciągają się imponujące widoki na morze i ukształtowanie terenu, które tysiące lat temu służyły naszym przodkom jako schronienie.
Inne miejsca, których nie można pominąć w OOropesa del Mar:
- Stare miasto: labirynt średniowiecznych uliczek pełen historii i malowniczych zakątków.
- Zamek w Oropesa: arabska forteca z XI wieku, z możliwością zwiedzania z przewodnikiem.
- Wieża Królewska: dawna wieża obronna z XVI wieku, położona nad brzegiem morza.
- Plaże: La Concha, Morro de Gos czy Playa de la Renegà – idealne miejsca na relaks po wycieczce kulturalnej.
- Szlak Vía Verde del Mar: idealny do zwiedzania pieszo lub na rowerze, łączący Oropesę z Benicàssim.
A jeśli jesteś miłośnikiem archeologii lub paleontologii, koniecznie odwiedź Muzeum Etnologiczne w Castellón, gdzie wystawiono niektóre z eksponatów znalezionych w Cau d’en Borràs.
Podsumowując, „Oropesa del Mar” to idealne miejsce dla tych, którzy pragną połączyć naturę, historię i relaks. Cau d’en Borràs stanowi kluczowy rozdział tej historii ukrytej pod ziemią… a teraz także w Twoim planie podróży!
To stanowisko archeologiczne jest warte odwiedzenia, a w okolicy jest jeszcze sporo innych atrakcji. Zamek, stare miasto, punkt widokowy i plaże zostały zebrane w przewodniku Co warto robić w Oropesa del Mar.
Źródła i podziękowania
Opracowanie tego artykułu było możliwe dzięki badaniom przeprowadzonym przez wybitnych archeologów i paleontologów, takich jak Eudald Carbonell, Jordi Estévez, Francesc Gusi i Vicente Borràs, których wczesne odkrycia pozwoliły otworzyć nowe okno na przeszłość „Oropesa del Mar”.
Wszystkie przedstawione tu informacje opierają się na rzetelnych źródłach naukowych, w szczególności na oficjalnym dokumencie dotyczącym projektu wykopaliskowego:
Główne źródło:
Carbonell, E., Estévez, J., Gusi, F. (1979–1981). Wstępne wyniki prac przeprowadzonych na stanowisku archeologicznym z okresu środkowego plejstocenu „Cau d’en Borràs” (Orpesa, Castellón). Uniwersytet Jaume I w Castellón.
Dziękujemy wszystkim instytucjom, badaczom i współpracownikom, dzięki którym ten fragment historii ludzkości mógł ponownie ujrzeć światło dzienne.