Contenido
- Een reis naar het verleden in Cau d’en Borràs
- Waar ligt de Cau d’en Borràs? Ligging en natuurlijke kenmerken
- Wie heeft de vindplaats ontdekt? Het verhaal van Vicente Borràs
- Zo ziet de rotsschuilplaats-afgrond eruit: een prehistorische schuilplaats in Oropesa del Mar
- Het leven honderdduizenden jaren geleden: overblijfselen van dieren en mensen
- Het werk van de archeologen: wat er werd gevonden en hoe dit werd onderzocht
- Bijzonderheden van Cau d’en Borràs: verrassende vondsten
- Het belang van de Cau d’en Borràs in de prehistorische geschiedenis van Spanje
- Hoe kunt u Oropesa del Mar bezoeken en het prachtige erfgoed ontdekken?
- Bronvermeldingen en dankbetuigingen
Een reis naar het verleden in Cau d’en Borràs
Wanneer wij aan Oropesa del Mar denken, komen waarschijnlijk de stranden, het middeleeuwse kasteel of de levendige boulevard in ons op.
Verborgen tussen de nabijgelegen bergen ligt echter een veel oudere en fascinerende plek: de Cau d’en Borràs, een prehistorische vindplaats die ons honderdduizenden jaren terug in de tijd voert, naar de tijd dat de eerste mensen en talrijke wilde dieren deze streek bewoonden.
Het Cau d’en Borràs is niet zomaar een grot; het is een waar getuigenis van het verre verleden.
Hier hebben archeologen en paleontologen unieke overblijfselen opgegraven die het verhaal vertellen van de eerste menselijke bewoning in het mediterrane gebied van het Iberisch schiereiland.
Dankzij de inspanningen van onderzoekers als Eudald Carbonell, Jordi Estévez en Francesc Gusi, en de eerste ontdekking door Vicente Borràs, kunnen wij vandaag de dag inzicht krijgen in hoe het leven er in het Midden-Pleistoceen uitzag.
Dit artikel neemt u mee op ontdekkingstocht naar alle geheimen van de Cau d’en Borràs: de ligging, de ongelooflijke fossiele fauna, de stenen werktuigen die door onze voorouders zijn vervaardigd en het boeiende proces van opgraving en onderzoek.
Bereid u voor op een reis naar een verleden dat zo ver teruggaat dat het nauwelijks voorstelbaar is!
Belangrijkste bron: cuevascastellon.uji.es
Waar ligt de Cau d’en Borràs? Ligging en natuurlijke kenmerken
De Cau d’en Borràs bevindt zich op een vanuit natuuropzicht en strategisch gezien bevoorrechte locatie.
Deze rotsformatie ligt op de oostelijke helling van de Sierra Litoral del Señor of Sierra Litoral de Orpesa en opent zich op een hoogte van ongeveer 140 meter boven zeeniveau, precies op de overgang tussen de bergen en de kustvlaktes van de Plana Alta, in de provincie Castellón.
Bestuurlijk behoort het tot de gemeente Oropesa del Mar, een gebied dat tegenwoordig bekendstaat om zijn strandtoerisme, maar dat in lang vervlogen tijden een ideaal toevluchtsoord bood voor dieren en primitieve mensen.
De exacte locatie komt overeen met de coördinaten 40°05'10" O / 0°48'22" N, binnen blad 616 Villafamés van de kaart op schaal 1:50.000 van het Geografisch en Cadastraal Instituut.
Vanuit geologisch oogpunt bevindt de Cau d’en Borràs zich op pre-Krijt-gronden, meer bepaald op kalksteen- en mergelformaties uit het Aptiaan Gargarensis.
De regio is sterk gekarstificeerd, dat wil zeggen dat het terrein is gevormd door de oplossing van gesteente, waardoor holtes, spleten en afgronden zijn ontstaan, zoals die welke aan de basis ligt van de vindplaats.
Deze structuur, in combinatie met een netwerk van breuken, maakt het gebied zeer doorlatend voor de inwerking van water.
Een cruciaal kenmerk van de omgeving is de natuurlijke bescherming tegen harde wind en plotselinge klimaatveranderingen, wat in het verleden voor relatief stabiele omstandigheden zorgde.
Bovendien bevindt zich nabij de grot nog steeds een kleine actieve waterbron, bekend als de Fuente del Señor, evenals een ravijn met dezelfde naam; elementen die tijdens de droogste periodes de toegang tot water garandeerden.
Dit alles maakt van de Cau d’en Borràs een waar natuurlijk uitkijkpunt over de Middellandse Zeekust en een stille getuige van hoe het leven er in het Pleistoceen uitzag, lang voordat Oropesa del Mar de toeristische bestemming werd die wij vandaag de dag kennen.
Wie heeft de vindplaats ontdekt? Het verhaal van Vicente Borràs
Achter elke grote archeologische vondst schuilt doorgaans een verhaal van nieuwsgierigheid, passie en toeval.
In het geval van de Cau d’en Borràs is de hoofdpersoon van dit verhaal Vicente Borràs, een inwoner van Oropesa del Mar die graag het platteland introk op zoek naar archeologische overblijfselen.
Tijdens een van zijn talloze tochten door het kustgebergte van zijn geboorteplaats stuitte Vicente Borràs op een onopvallende maar veelbelovende holte. Gedreven door zijn instinct en zijn interesse in de geschiedenis besloot hij deze te verkennen.
Binnenin vond hij diverse fragmenten van stenen voorwerpen (stenen werktuigen) en fossiele botten die al snel zijn aandacht trokken.
Zich bewust van de potentiële waarde van zijn vondst, nam Vicente onmiddellijk contact op met de Provinciale Dienst voor Archeologie van Castellón.
Hij meldde niet alleen de ontdekking, maar droeg ook een aantal van de gevonden overblijfselen in, waarmee hij blijk gaf van een duidelijk respect voor het erfgoed en een voorbeeldige houding die ervoor zorgde dat het wetenschappelijke proces op de juiste wijze in gang kon worden gezet.
De provinciale archeoloog, Francesc Gusi, begaf zich ter plaatse en bevestigde het grote belang van de vindplaats.
Dit was aanleiding om in 1979 een voorlopige opgravingscampagne te organiseren, waaraan vooraanstaande specialisten zoals Eudald Carbonell en Jordi Estévez deelnamen, evenals het Instituut voor Quartaire Ecologie van het CSIC in Barcelona.
Dankzij het doorzettingsvermogen van Vicente Borràs en zijn liefde voor de archeologie wordt Cau d’en Borràs vandaag de dag erkend als een cruciale locatie voor het begrijpen van de prehistorie van de Spaanse Middellandse Zeekust.
Een klein gebaar van persoonlijke verkenning groeide uit tot een grote bijdrage aan de collectieve kennis.
Toegang tot de Cau d’en Borràs. Naast de trap zijn nog steeds de laatste resten te zien van de aarde die vanuit de grot aan de buitenkant is opgehoopt.
Zo ziet de rotsschuilplaats-afgrond eruit: een prehistorische schuilplaats in Oropesa del Mar
De Cau d’en Borràs is geen traditionele, ruime grot die uitkijkt op het landschap, maar veeleer een combinatie van een rotsschuilplaats en een kloof-breuklijn, typische kenmerken van het karstgebied waarin hij zich bevindt.
De ingang van de Cau d’en Borràs is smal en vierhoekig, met een breedte van ongeveer 1,80 meter en een hoogte van 1,30 meter.
Via een smalle gang van ongeveer 5,5 meter lang bereikt men een verticale diaclasa, dat wil zeggen een diepe spleet die diep in de rots doordringt.
Deze diaclasa is niet louter een doorgang; het is een echte natuurlijke put die op het moment van de opgraving een diepte van ten minste 8 meter bereikte.
De bovenste opening van de grot wordt naar beneden toe steeds smaller, hoewel deze vervolgens weer breder wordt, waardoor een unieke en uitdagende ondergrondse ruimte ontstaat voor ontdekkingsreizigers en archeologen.
De kloof stond in verbinding met de buitenwereld via een smalle verticale schoorsteen, die momenteel bijna volledig is verstopt door natuurlijk puin.
Dit kanaal was waarschijnlijk gedurende duizenden jaren de toegangsweg voor sedimenten, dieren en, soms, mensen.
De omgeving in de grot was zeer bijzonder: de ophoping van sedimenten leidde tot een complexe stratigrafie van wel 14 verschillende niveaus, bestaande uit lagen klei, grind en botbreccia (gesteente vermengd met fossiele resten).
Deze opeenstapeling weerspiegelt duizenden jaren natuurgeschiedenis, waarin verschillende klimatologische en ecologische gebeurtenissen hun sporen hebben achtergelaten.
Bovendien werden er overblijfselen van afgebroken stalagmieten en kalkafzettingen aangetroffen, wat wijst op een actieve en vochtige ondergrondse omgeving in bepaalde periodes, die sterk verschilt van het drogere klimaat dat de regio tegenwoordig kenmerkt.
Kortom, de Cau d’en Borràs was een perfecte schuilplaats: verborgen, beschermd, moeilijk toegankelijk voor grote roofdieren of vijanden, en strategisch gelegen nabij waterbronnen en met vrij uitzicht op de kustlijn.
Deze omstandigheden verklaren waarom het af en toe werd gekozen door zowel wilde dieren als de eerste menselijke groepen die door de regio trokken.
Afbeelding 1 – Verticale doorsnede van de kloof-breuklijn met de bijbehorende stratigrafische doorsnede
Het leven honderdduizenden jaren geleden: overblijfselen van dieren en mensen
Een verkenning van de Cau d’en Borràs is als het openen van een venster naar een verloren wereld, waar het leven heel anders was dan nu.
Dankzij de vondsten van archeologen en paleontologen weten wij dat deze grot ongeveer 400.000 jaar geleden getuige was van het naast elkaar bestaan van wilde dieren en primitieve mensen.
De fossiele resten die in de verschillende lagen van de vindplaats zijn teruggevonden, zijn indrukwekkend qua hoeveelheid en verscheidenheid.
Tot de meest opvallende dieren behoren grote carnivoren zoals de lynx, de panter, een kleine hondachtige en een beerachtige die mogelijk tot het geslacht Plionarctos behoort.
Ook werden botten gevonden van kleine zoogdieren zoals mollen, muizen (Apodemus sp. en Microtus sp.), konijnen en talrijke vogelsoorten, wat erop wijst dat de grot een trekpleister was voor de lokale fauna.
Een van de meest verrassende ontdekkingen was echter de identificatie van resten van een zeer bijzonder dier: de Hemitragus bonali, een uitgestorven soort wilde geit.
Dit is de eerste vondst van deze soort op het Iberisch Schiereiland. De Hemitragus bonali leefde in bergachtige gebieden met een gematigd klimaat, en zijn aanwezigheid helpt bij het dateren van de diepste lagen van de vindplaats in het Midden-Pleistoceen.
Wat de aanwezigheid van mensen betreft, zijn de aanwijzingen eveneens veelzeggend.
Er werden stenen werktuigen aangetroffen – kernen, afslagen, slagstenen – die behoren tot een archaïsche cultuur, waarschijnlijk verbonden met de eerste Homo heidelbergensis of Europese arcantropinen.
Deze voorwerpen werden op zeer rudimentaire wijze vervaardigd uit keien die op nabijgelegen stranden waren verzameld of uit lokale stenen.
Er zijn geen geavanceerde technieken van secundaire bewerking waargenomen, wat erop wijst dat het instrumenten waren die bestemd waren voor onmiddellijk gebruik, zoals het snijden van vlees of het bewerken van materialen.
Het soort menselijke bewoning dat Cau d’en Borràs aan het licht brengt, was noch langdurig, noch permanent. De smalle opening van de grot en de beperkte omstandigheden duiden op sporadische bezoeken: kleine groepen die, wellicht tijdens jachtexpedities, de beschutting gebruikten om kortstondig te schuilen, uit te rusten of hun prooi te verwerken.
Kortom, de Cau d’en Borràs is een omgeving die een beeld schetst van een hard en wild leven, waarin elke dag een strijd om te overleven was in een nog ongerepte natuurlijke omgeving.
Gedeeltelijk uitzicht vanaf de bovenkant van de grot-breuklijn op de verticale uitstrekking ervan.
Het werk van de archeologen: wat er werd gevonden en hoe dit werd onderzocht
Na de eerste ontdekking door Vicente Borràs organiseerde de Provinciale Dienst voor Archeologie in 1979 een eerste wetenschappelijke opgravingscampagne.
Hieraan namen vooraanstaande deskundigen deel, zoals Eudald Carbonell, Jordi Estévez en Francesc Gusi, onder begeleiding van het Instituut voor Quartaire Ecologie van het CSIC in Barcelona.
Het werk in de Cau d’en Borràs vormde een ware uitdaging. De archeologen begonnen met het opstellen van een gedetailleerde plattegrond van de rotsschuilplaats, waarbij zij elke sectie opmaten en een nauwkeurige stratigrafische doorsnede opstelden.
Er werden 14 verschillende sedimentlagen geïdentificeerd, afwisselend bestaande uit klei, grind en botbreccia.
Elke laag bevatte waardevolle vondsten:
- Fossiele resten van dieren, zoals botten van carnivoren, herbivoren en vogels.
- Stenen werktuigen, zoals kernen, slagstenen en afslagen.
- Kalkafzettingen en fragmenten van stalagmieten, die aanwijzingen gaven over de klimatologische omstandigheden in het verleden.
Een essentieel onderdeel van het onderzoek was het nauwkeurig zeven van de afgezette grond, zowel binnen als buiten de grot.
Dankzij dit proces werden talrijke microfossielen en archeologische vondsten teruggevonden die bij een conventionele opgraving onopgemerkt zouden zijn gebleven.
Bovendien worden de vondsten verzonden voor gespecialiseerde analyses:
- De dierlijke fossielen werden onderzocht in het Laboratorium voor het Kwartair van het CSIC.
- De stenen voorwerpen werden geclassificeerd en bewaard bij de Provinciale Dienst voor Archeologie, en een deel ervan werd tentoongesteld in het Provinciaal Museum van Castellón.
Een interessant feit is dat het team dat aan de opgravingen deelnam, zowel uit professionele archeologen als uit enthousiaste vrijwilligers bestond, wat aantoont dat de passie voor de prehistorie een hele gemeenschap kan mobiliseren.
Dankzij deze inspanningen beschikken wij vandaag de dag niet alleen over diepgaande kennis van de materiële overblijfselen, maar ook van de ecologische, klimatologische en culturele context van de prehistorische bewoners van Oropesa del Mar.
Gedeeltelijk overzicht van de niveaus 4 en 5 (2,70/4,30 m).
Voorlopige bodem van de opgravingsput met de niveaus 8 tot en met 14 (5,30/8 m).
Afbeelding 2 – Eenzijdig werktuig van het ‘chopper’-type; 1. Kern met één enkele afbraak; 2. Slagstuk met distale afbraak; 3. Eenzijdig werktuig van het ‘chopper’-type; 4. Schilfer van de corticale hiel; 5. Slagstuk met gebruikssporen
Afbeelding 3 – A) Rechter distale scheenbeen van Capra. B) Rechter distale scheenbeen van Hemitragus. Gezien vanaf de voorzijde. C) Rechter scheenbeen van Capra. D) Rechter scheenbeen van Hemitragus. Gezien vanaf het distale gewrichtsoppervlak.
Bijzonderheden van Cau d’en Borràs: verrassende vondsten
De Cau d’en Borràs is niet alleen belangrijk vanwege zijn ouderdom, maar ook vanwege diverse unieke vondsten die de aandacht van onderzoekers hebben getrokken.
Dit zijn enkele van de meest fascinerende bijzonderheden die uit deze vindplaats naar voren zijn gekomen:
Stenen werktuigen vervaardigd uit keien
De mensen die Cau d’en Borràs bezochten, gebruikten niet zomaar elke steen.
Veel van de gevonden werktuigen werden vervaardigd uit keien die op de nabijgelegen stranden waren verzameld. Deze keien werden vervolgens op een eenvoudige maar doeltreffende manier bewerkt om snijgereedschap te maken, zoals choppers – primitieve bijlen met één snijkant.
Dit feit getuigt van een intelligente aanpassing aan de omgeving: de eerste bewoners maakten gebruik van de meest toegankelijke natuurlijke hulpbronnen voor hun dagelijks leven.
Geen sporen van vuur of een vast woonpatroon
In tegenstelling tot andere vindplaatsen zoals L’Aragó of Lunnel Viel in Frankrijk zijn er in Cau d’en Borràs geen resten van vuur of woongebouwen aangetroffen.
Dit bevestigt dat de plek eerder incidenteel dan als vaste woonplaats werd gebruikt, ideaal voor jagers op doorreis of groepen verzamelaars.
Overblijfselen van een op het Iberisch Schiereiland „onbekend“ dier
Een van de grootste schatten die is gevonden, is ongetwijfeld de aanwezigheid van resten van Hemitragus bonali, een uitgestorven soort berggeit die nog nooit eerder in Spanje was gedocumenteerd.
Tot dan toe was deze soort alleen bekend in gebieden in Frankrijk. Dit maakt Cau d’en Borràs tot een cruciaal punt voor het begrijpen van de verspreiding van soorten tijdens het Midden-Pleistoceen.
Tekenen van sporadische menselijke activiteit
De aanwezigheid van stenen werktuigen naast dierlijke resten suggereert dat kleine groepen mensen de grot als tijdelijke schuilplaats gebruikten. Zij verbleven daar niet permanent: het lijkt erop dat zij aankwamen, hun prooien verwerkten en vervolgens hun weg vervolgden.
Op een van de diepste lagen werd zelfs een complete ruggengraat van een dier aangetroffen, die daar waarschijnlijk was achtergelaten nadat het dier bij de ingang van de grot was gevild.
Al deze details maken van de Cau d’en Borràs een ware tijdcapsule, een essentieel stukje informatie voor het reconstrueren van het leven van onze voorouders aan de Middellandse Zeekust.
Het belang van de Cau d’en Borràs in de prehistorische geschiedenis van Spanje
De Cau d’en Borràs neemt een bijzondere plaats in op de archeologische kaart van het Iberisch schiereiland.
Hoewel het minder bekend is dan grote vindplaatsen zoals Atapuerca (Burgos) of de Cueva Victoria (Murcia), staat de wetenschappelijke waarde ervan buiten kijf.
Ten eerste is het een van de weinige directe getuigenissen van menselijke bewoning aan de Middellandse Zeekust tijdens het Midden-Pleistoceen.
Terwijl de meeste grote vindplaatsen zich in het binnenland van het schiereiland bevinden of verband houden met vaste nederzettingen, getuigt Cau d’en Borràs van een meer sporadische levenswijze, waarschijnlijk gekoppeld aan groepen jagers-verzamelaars die de kustgebergten verkenden.
De geografische ligging – hooggelegen, beschut, met uitzicht op zee en dicht bij waterbronnen – sluit naadloos aan bij de nederzettingspatronen die de mensen uit die tijd hanteerden.
Wat maakt Cau d’en Borràs zo uniek?
- Unieke fauna: De aanwezigheid van Hemitragus bonali maakt het tot een referentiepunt voor onderzoek naar de verspreiding van soorten tijdens het Pleistoceen.
- Archaïsche steenbewerking: De gevonden werktuigen getuigen van zeer rudimentaire bewerkingstechnieken, kenmerkend voor de vroegste menselijke culturen uit het Oud-Paleolithicum.
- Europese verbanden: De vindplaats vertoont overeenkomsten met Franse vindplaatsen zoals Lunnel Viel en L’Aragó, wat erop wijst dat er sprake was van culturele continuïteit langs de westelijke Middellandse Zeebog.
Een ontbrekende schakel tussen het zuiden en het noordoosten van het schiereiland
Archeologen hebben erop gewezen dat Cau d’en Borràs strategisch gelegen is tussen de grote concentraties van prehistorische vindplaatsen in het zuiden (zoals El Aculadero, in Cádiz) en in het noordoosten (zoals Cau del Duc de Ullà, in Girona).
Hun onderzoek draagt bij aan het in kaart brengen van de migratieroutes en menselijke bewoning in zulke verre tijden.
Hoe kunt u Oropesa del Mar bezoeken en het prachtige erfgoed ontdekken?
Een bezoek aan Oropesa del Mar is veel meer dan alleen genieten van zon en strand. Dit hoekje van de provincie Castellón herbergt ware historische pareltjes zoals de Cau d’en Borràs, die een cultureel of natuuruitje perfect aanvullen.
Hoewel de Cau d’en Borràs momenteel geen opgraving is die op grote schaal door toeristen kan worden bezocht (vanwege de ligging en het beschermde karakter ervan), voegt het feit dat u van het bestaan ervan op de hoogte bent een bijzondere meerwaarde toe aan uw bezoek aan Oropesa.
U kunt de natuurlijke omgeving verkennen via de wandelroutes die door de Sierra de Oropesa en de Barranco del Señor lopen.
Vanaf de toppen van deze bergketens heeft u een indrukwekkend uitzicht op de zee en op het reliëf dat duizenden jaren geleden als toevluchtsoord diende voor onze voorouders.
Andere bezienswaardigheden die u in Oropesa del Mar niet mag missen:
- De oude binnenstad: een doolhof van middeleeuwse straatjes vol geschiedenis en pittoreske hoekjes.
- Het kasteel van Oropesa: een Arabische vesting uit de 11e eeuw, met rondleidingen.
- De Torre del Rey: een oude verdedigingstoren aan zee uit de 16e eeuw.
- De stranden: La Concha, Morro de Gos of Playa de la Renegà, perfect om tot rust te komen na een culturele excursie.
- De Vía Verde del Mar: ideaal om te voet of met de fiets te verkennen; deze route verbindt Oropesa met Benicàssim.
En als u een liefhebber bent van archeologie of paleontologie, aarzel dan niet om het Etnologisch Museum van Castellón te bezoeken, waar enkele van de in het Cau d’en Borràs gevonden voorwerpen worden tentoongesteld.
Kortom, Oropesa del Mar is de perfecte plek voor wie op zoek is naar een combinatie van natuur, geschiedenis en ontspanning. Het Cau d’en Borràs vormt een essentieel hoofdstuk in deze geschiedenis die verborgen ligt onder de grond… en nu ook op uw reisroute!
De opgravingslocatie is een archeologische bezienswaardigheid, en in de omgeving is nog veel meer te zien. Het kasteel, de oude binnenstad, het uitkijkpunt en de stranden zijn allemaal opgenomen in de gids met activiteiten in Oropesa del Mar.
Bronvermeldingen en dankbetuigingen
De totstandkoming van dit artikel is mogelijk gemaakt dankzij het onderzoek van vooraanstaande archeologen en paleontologen zoals Eudald Carbonell, Jordi Estévez, Francesc Gusi en Vicente Borràs, wier eerste ontdekking een nieuw venster op het verleden van Oropesa del Mar heeft geopend.
Alle hier gepresenteerde informatie is gebaseerd op betrouwbare wetenschappelijke bronnen, met name het officiële document van het opgravingsproject:
Belangrijkste bron:
Carbonell, E., Estévez, J., Gusi, F. (1979-1981). Voorlopige resultaten van de werkzaamheden op de vindplaats uit het Midden-Pleistoceen van „Cau d’en Borràs“ (Oropesa, Castellón). Universiteit Jaume I van Castellón.
👉 Toegang tot het volledige document
Wij betuigen onze dank aan alle instellingen, onderzoekers en medewerkers die ervoor hebben gezorgd dat dit stukje menselijke geschiedenis opnieuw het daglicht heeft gezien.